67951

درکتاب«باغ ایرانی_بازیابی از بهشت»که در سال1383توسط دبیرخانه همایش بین المللی باغ ایرانی و سازمان میراث فرهنگی و گردشگری سفارش و منتشر شده است در رابطه با فرش بهارستان آمده است:
»این فرش به مساحت2940فوت مربع(84×35)با طرح یکی از باغ های سلطنتی بافته شده بود و طبق نظر محققین،زمینه آن از نخ ابریشم بود و همچنین باغی واقعی توسط کانال های آب مسیرهای متقاطع و باغچه های گل تقسیم میشد.صنعت کاران سلطنتی برای نشان دادن نقش زمین،از نخ های طلا و برای نشان دادن آب در کانال ها از کریستال استفاده کرده بودند.سنگلاخ های مسیرها از مروارید بود ودر قطب های هندسی،درختانی قرار داشتند که تنه و شاخه هایشان با طلاو نقره شکل گرفته ومیوه هایشان های گران قیمت بود.برای نشان دادن گل های بین درختان،از جواهرات بیشتری استفاده شده بود.طبق برخی از گزارش ها،حاشیه فرش به صورت دشتی از زمرد بود.»
از آنجا که این قالی نفیس،به دستور خسرو پرویز پادشاه ساسانی یافته شده بود به«ناصرخسرو»معروف شده بود و براساس آنچه که در تاریخ آمده است این قالی نفیس و استثنایی در جریان جنگ های بین ایران و اعراب در اواخر دوره ساسانی به عنوان غنیمت به دست فاتحان عرب افتاد و قطعه قطعه شد و از بین رفت.
آنچه که مسلم است تا زمان حاضر،نمونه ای از قالی ها وسایر زیراندازهای زمان صدراسلام_از قرن اول تا حدود قرن پنجم هجری قمری_کشف نشده وبه دست ما نرسیده است اما نویسندگان وبه ویژه تاریخ دانان بزرگی همچون«مقدسی»،«اصطحزی»،«ابن حو قل»،«مسعودی»و….در نوشته های خود از قالی ایران و شهرت و اعتبار ونفاست و زیبایی آن یاد کرده اند. 👇

در«حدود العالم»کتابی که در قرن چهارم ھ.ق.تألیف شده است به گلیم بافی وقالی بافی در آمل اشاره شده است. در همین کتاب از بافت انواعی از زیر انداز_منجمله زیلو_گلیم و قالی_در شهرهایی همچون کرمان و جهرم و ولایاتی نظیر سیستان آذربایجان و فارس یاد شده است.«مقدسی»_سیاح معروف غرب_در اواخر قرن چهارم ھ.ق.در کتاب«احسن التفاسیم»از قهستان،شوشتر،جهرم،فسا،بخارا،وخوارزم به عنوان مراکز قالی بافی یاد میکند.
در تاریخ بیهقی_متعلق به نیمه قرن پنجم ھ.ق._ در دو جابه صراحت از قالی نام برده شده است:یکی هنگام شرح هدایایی که«علی بن عیسی»از خراسان برای هارون الرشید خلیفه عباسی فرستاده بود که می‌نویسد:«از جمله آن هدایا دویست خانه قالی بود»ودیگر در وصف مجلسی است که سلطان مسعود غزنوی در سال428ھ .ق بر پا داشته بود که نوشته است که:«این صفه را به قالی های ایرانی و دیباهای رومی بیاراسته بودند».👇

از دوره سلجوقی نیز اگرچه قالی یا زیراندازی که همگان بر ایرانی بودن آنها گواهی دهند به دست نیامده است اما متخصصان صاحب نامی،تعداد8تخته قالی به دست آمده در آسیای صغیر که در دوره سلجوقی بافته شده است را مربوط به ایران دانسته اند.ضمن آنکه نقش قالی ایرانی در آثاری همچون نگارگری های مذکور مشهود است و در نوشته های مورخان و گردشگران معروف نیز از رواج قالی بافی در دوره سلجوقی همچون برخی دیگر از هنرهای صناعی نظیر نساجی سنتی فلزکاری نگارگری،سخن رفته است.«خاقانی شیروانی»شاعر معروف کشورمان در نیمه قرن ششم ھ.ق. در قطعه شعری از قالی نام برده و گفته است:
چون مرا سندس است استبرق شاید ارقالی مرندی نیست
«این بطوطه»در قرن هشتم ھ .ق در گزارش اقامت خود در«ایذه»گفته است که در مجلس«اتابک افراسیاب»،قالی سبز رنگی در برابرش گسترده بودند.
ویرانی و کشتاری که حمله مغول باخود به همراه داشت تا چندی همه فعالیت های هنری را در ایران دچار وقفه ساخت.ولی پس از آن که این سیل خانمانسوز فروکش کرد،آرامش در گرفت و انواع پیشه و هنر رونق نسبی یافت و طبعا شور وشوق قالی بافی هم آغازیدن گرفت.غازان خان،نخستین ایلخان مغول که اسلام آورد برای مقبره خالدبن ولیعهد سردار صدر اسلام چند قالی به دمشق فرستاد.ضمن آنکه در تاریخ آمده است که غازان خان،مسجدی در تبریز بنا کرده بود که آن را با قالیهای اعلا مفروش ساخته بود.👇

در دوره ایلخانان،ارتباط نیرومندی میان دو کانون مهم کانون تمدن آن روزگار یعنی ایران و چین پدیدار شد ودر نتیجه این ارتباط،به ویژه هنرهای ملی ایران به راه تحولی تازه گام نهاد و درآن به تدریج رو به کمال رفت ودر پایان فرمانروایی تیموریان به اوج شکوفایی رسید.
از بررسی آثار نگارگری دوره تیموری وبه ویژه مکتب هرات_به عنوان قله رفیع نگارگری ایران وجهان_میتوان به رونق قالی بافی در دوره مذکور پی برد.ضمن آن که نمونه ای از قطعه فرشی متعلق به دوره تیموری که در«موزه بناکی»در یونان نگهداری میشود و صاحبنظران در تعلق آن به آذربایجان و آسیای صغیر تردید دارند هم موضوع قابل بحثی را در خصوص قالی بافی در دوره مذکور به وجود می آورد اما پدیدار شدن نقش گردان_خطوط منحنی_با نگاره های ختایی از تحولات قالی ایران در تیموری است.
پیدا شدن طرح گردان که نقشه آن باید از پیش روی کاغذ شطرنجی آماده شود،تحول اساسی در کار قالی بود که با نبوغ طراحان و بافندگان هنرمند ایرانی،شاهکارهای کم نظیر و بی نظیری را با استفاده از مواد اولیه ای نظیر ابریشم،سیم،زر و حتی کرک وپشم و پنبه به جهانیان عرضه کرده است.
اندکی قبل از آغاز حکومت صفویه،سه تن از دومادان تیموری در هرات،مرکز مهم هنری به وجود آوردند.این سه نفر:شاهرخ،بایسنغر میرزا و سلطان حسین بایقرا بودند که مؤسسان اصلی«مکتب هرات»در قرن نهم هجری قمری به شمار می روند و«استاد کمال الدین بهزاد هراتی»_نقاش بزرگ ونگارگر معروف و شاخص ایرانی از همین مکتب پای در دنیای هنر نهاد و بعدها ریاست کتابخانه سلطنتی را عهده دار شد.
از نویسندگان و مورخان مشهوری که در قرن نهم هجری قمری در آثار خود به قالی وقالی بافی اشاره داشته اند باید از«حافظ ابرو»یاد کرد که قالی بافی را جز هنرهای مهم شهر هرات قلمداد کرده است.👇

دوره صفویه_یعنی از حدود اوایل قرن دهم هجری قمری تا حدود نیمه قرن دوازدهم هجری قمری_را همگان اوج شکوفایی و عصر طلایی قالی ایران میدانند.از قالی هایئهای مشهور ایرانی که از قرن دهم هجری قمری به دست آمده است قالی با«طرح لچک ترنج»است که توسط«غیاث الدین جامی»بافته شده است که در زمره قدیمی ترین قالی های موجود ایران قرار دارد.
در زمان حکومت شاه اسماعیل و شاه طهماسب،اگرچه شهر تبریز_به عنوان پایتخت_یکی از مراکز مهم قالی بافی بوده است اما از کاشان،هرات،همدان و شوشتر هم به عنوان مراکز پررونق قالی یاد کرده اند.
بر شمردن شاهکارهای قالی دوره صفویه که هر یک زینت بخش موزه ها ودیگر و اکر هنری جهان و حتی مجموعه داران خصوصی است کاری است دشوار.گم این که آوازه قالی های مشهوری چون«قالی اردبیل»،«قالی،شکارگاه»،«قالی چلسی»و«قالی های پولنز»_قالی های لهستانی _وقالیچه های با نقش محرابی(=سجادیه ای)عالمگیر است.
صاحبنظران تعداد قالی وقالیچه های شاخص به جای مانده از دوره صفوی را حدود2500تخته برآورده کرده اند که هریک دارای ویژیگی های به لحاظ نقش،رنگ و رنگ آمیز است.
دلایل شکوفایی قالی ایران در دوره صفوی را میتوان به شرح ذیل خلاصه کرد:
_حمایت بی دریغ دولت از قالی بافی وهنرمندان دست اندرکاران آن.
_توجه دقیق مراقبت مستمر در زمینه تولید مواد اولیه مصرفی همچون خامه و ابریشم ونخ پنبه ای.
_حمایت از تولید انواع قالی در اندازه های مختلف از قالیچه تا قالی های بزرگ پارچه و توجه به رونق بخشیدن تولید قالی در شهر ها وکارگاههای بزرگ ومتمرکز.
_حساسیت به ثبات رنگ و حمایت و ترویج رنگرزی با مواد ملونه طبیعی.
_استفاده و رونق به کارگیری از طرحهای منحنی در قالی بافی.
_توجه وافر به طراحی نقشه در قالی بر اساس خصوصیات و ویژگیها و ممیزه های هریک از مناطق مهم قالی بافی.به این نحو که جلوه های طبیعت آداب و رسوم و سنتها اعتقادات ودر مجموع فرهنگ بومی،در طرح ونقش و رنگ آمیز قالی متجلی میشود و این مهم در حال حاضر نیز از ویژگیهای قالی در مهمترین مراکز قالی بافی ایران است.
_دقت در امر تولید قالی با کیفیت مطلوب و نظارت مستقیم دولت در امر براورده کردن سفارش قالی از ممالک خارجی. 👇

از علاقه شاهان و دربار صفوی به قالی ایران همان بس که گفته شود شاه طهماسب صفوی خود در کار طراحی قالی بود ونقش چند تخته قالی را با دست خود کشیده است وتعدادی از شاهزادگان صفوی از سر شوق و علاقه،در زمینه طراحی بافت قالی و قالیچه فعالیت می کرده اند.در تاریخ قالی ایران آمده است که پس از آن که میان ایران وعثمانی کار به صلح انجامید،شاه طهماسب در سال963 ھ.ق طی نامه ای به سلطان سلیم از او خواست تا اندازه های ایوان های مسجد نو بنیادی که اینک به نام«مسجدجامع سلیمانی»در استانبول برپاست را برای او بفرستد تا دستور بافتن قالی برای آنها داده شود.سلطان عثمانی نیز چنان کرد که وی خواسته بود.این قالی ها در سال975 ھ.ق همراه با سفیری به دیار عثمانی فرستاده شد که بر اساس آنچه که ثبت شده است،قالی ها و قالیچه های ابریشمین وزر بفت این هدیه را،چهل و چهارنفر شتر حمل میکرد.از این رو مشخص،است،قالی ایران در دوره صفوی که در زیبایی نقش،ظرافت بافت و جلوه رنگ آمیز نظیر و همانندی نداشته است،به عنوان تحفه ای،نفیس،سهمی در روابط ایران با کشورهای همسایه و حتی دیگر ممالک داشته است.👇

در دوره حکومت شاه عباسی دوم وبه دستور او کارگاههای بسیاری در ویالات شیروان ,قره باغ ,گیلان,کاشان,مشهد,استرآبادو…همچنین درپایتخت آن زمان -اصفهان- دایرشد که در آن ها قالی وانواع پارچه های فاخر بافته می شد.
در آن روزگار,کارگاههای قالی بافی سلطنتی به منظور تهیه وتامین احتیاجات کاخ ها وبرآورده کردن سفارشات خارجی وتهیه هدایا وتحفه ها دایر شد .موقعیت یکی از این کارگاههارا در حد فاصل عمارت هشت بهشت ومسجد امان (مسجد شاه سابق ) ذکر کرده اند.در کا گاهای مذکور که پشم مورد نیاز تولید قالی ها را از پشم گوسفندان شاهی تامین می کردند ,سفارشات ,زیر نظر ماهر ترین استادان وهنرمندان به طور مرتب بافته وآماده می شد . کروزینسکی کشیش لهستانی که در فاصله سالهای ۱۷۰۴تا۱۷۲۹میلادی در ایران می زیسته است درباره این کارگاهها که بهکارگاههای شاهی معروف بوده ااست می گوید :نه تنها آنچه مورد نیاز دربار ودرباریان است ,تولید می کنند,بلکه به میزان بسیار برثروت خزانه شاهی می افزایند زیرا گرانبهترین پارچه ها وقالی های ابریشمین زریفت وسیم بفت , کشتی کشتی ,همراه سوداگران دولتی برای فروش به اروپا واز آن هم پیشتر ,به هندوستان فرستاده می شود.👇

این که تصور شود که در دوره صفوی قالی های با کیفیت و ممتاز صرفا در کارگاه های فرش بافی شاهی تولید میشده است اشتباهی بزرگ است چرا که قالی های مرغوب به لحاظ طرح،رنگ و بافت با دقت نظر و برنامه ریزی جامع و نظارت کامل در سراسر ایران با حفظ ویژگی‌های خاص هر منطقه تولید میشده است. اگرچه از قالی های متعددی که از عهد صفوی به جای مانده متوجه تنوع نقوش قالی آن عصر می شویم اما به طور عمده در دوران صفوی با4نقش عمده که عبارتند از:نقش محرابی،نقش گل ونقوش طبیعی،نقش لچک ترنج و نقوش حیوانی روبه رو هستیم.
در دوره صفوی نظر به اهمیت طراحی قالی،هنرمندان طراح بسیار مورد حمایت قرار گرفتند و توسط آنان نقش های تازه ای ابداع شد که تا پیش از آن در قالی بافی دیده نشده است که از آن جمله باید به نقش هایی معروف به«گل شاه عباسی»اشاره داشت.
در دوره صفوی از ابریشم نیز در قالی بافی استفاده میشود وقالی هایی بس ظریف وزیبا که به«قالی پرده نما»مشهور است و در دوره مذکور بافته شده است.
شورش افغان ها با دوران آشوب و کشتار سختی که به دنبال داشت،شیرازه اقتصاد ایران از جمله قالی بافی را ازهم گسیخت و وضع نابسامانی قالی نزدیک به یک صد سال و از انقراض صفویان تا پایان ناگوار جنگهای ایران و روس در زمان فتحعلی شاه قاجار،ادامه یافت و بر صنعت وهنر فرش ایران لطمات و صدمات فراوانی وارد آمد.
آثار و مدارک به جای مانده وبررسی اسناد تاریخی موید رونق قالی بافی در خراسان در حدود نیمه های حکومت قاجاریه و تولید قالی های با کیفیت و مورد توجه برخی از شرکتهای خارجی منجمله کمپانی هند شرق در بیرجند،قاین،درگز و برخی دیگر از شهرهای خراسان است.👇

به دنبال آرامش نسبی در کشور،زمینه کار قالی بافی به طور گسترده تری فراهم شد و قالی بافی در مراکز مهم قالی بافی ایران،زندگی تازه ای را از سر گرفت.
در حدود سالهای پایانی قرن سیزدهم ھ.ق. ودر پی افزایش ناگهانی و چشمگیر تقاضای بازار های اروپایی برای قالی ایران،بازرگانان تبریزی در استانبول فعالیت گسترده ای را برای صادرات قالی ایران به اروپا،آغاز کردند و صادرات قالی ایران،در آغاز از تبریز شروع شد.
صدور قالی ایران به صورت گسترده،افزایش قابل ملاحضه تولید در تبریز و روستاهای اطراف آن و سپس در خراسان،سلطان آباد،کرمان و…را در پی داشت و موفقیت های حاصله آن چنان بود که کمپانی های متعدد خارجی را به سرمایه گذاری و تاسیس مراکز تولید و صدور قالی در شهرهایی نظیر کرمان و اراک،همدان،تبریز و مشهد تشویق و وادار ساخت.پس از آن ودر پی بروز پاره ای از مشکلات و از دست رفتن بازار های صادراتی و برچیده شدن فعالیتهای تولید و صدور قالی توسط کمپانی های خارجی،شرکت سهامی فرش ایران در سال1314ھ.ش.کار خود را آغاز کرد و البته طی سال های بعد پیروزی انقلاب اسلامی ایران،سازمان ها،شرکتهاونهادهای دیگری هم به کار تولید وفروش و صادرات فرش اقدام کردند که هم اکنون بسیاری به فعالیت خود خاتمه داده و برخی از آنها واز جمله برخی از صادرکنندگان قدیمی همچنان و علیرغم مشکلات فراوان کار را ادامه داده اند.«هنر_صنعت»قالی ایران،فراز و نشیب های متعدد،بعضا زودگذر و گاه طولانی را پشت سر گذاشته است و علیرغم لغزشهایی که در بعضی نقاط_هم در زمینه طرح،هم از لحاظ رنگرزی وهم از نظر کیفیت بافت_داشته است و با وجود بی تدبیری،عدم عنایت به مسائل مدیریتی و فقدان برنامه جامع و بلند مدت برای تولید و حفظ کیفیت و به ویژه بازاریابی و فروش خارجی قالی ایران،در مجموع این هنر بی همانند که دارای ابعاد وسیع و گسترده فرهنگی،اقتصادی،اجتماعی و بازرگانی است،همچنان در سطح داخلی و بین المللی مطرح و نام ایران با قالی و نام قالی با ایران و مطلوب ترین کیفیت و زیباترین رنگ آمیز و نقشهای بدیع توأم وهمراه است.گواین که ظرفیت های بالقوه قالی ایران بسیار بالاتر از وضعیت موجود در زمینه های اشتغال،تولید،مصرف داخلی وفروش خارجی بوده و میتواند نقش آن در حیات فرهنگی و ترویج هنر مردمی بسیار چشمگیر و تعیین کننده تر باشد.👇

مواد اولیه مصرفی،مصالح و ابزار کار👇

مواد اولیه مصرفی
قالی دستباف تشکیل شده از:
_تار (چله)
_پرز(خامه،گوشت ویا خواب قالی)
_پود زیر(پود ضخیم)
_پود رو(پود نازک)
تار،عبارت است که از نخ هایی که موازی یکدیگر در طول قالی قرار میگیرد و ممکن است از پشم،کرک،پنبه یا ابریشم باشد.
پود(ضخیم یا نازک)،عبارت است از رشته های نخ هایی که به صورت موازی با یکدیگر از بین نخ های تار گذشته و به طور افقی در دار قالی عبور داده میشود. جنس این نخها در قالی های ممتاز از ابریشم ودر قالی های خوب و متوسط،پشم و در قالی های متوسط تا معمولی از نخ پنبه ای است.
پرز،سطح خارجی قالی را تشکیل میدهد که به وجود آمدن طرح و رنگهای مختلف در قالی به واسطه وجود آن است. جنس پرز،د. قالی های ممتاز و عالی ابریشم یا کرک ودر سایر قالی ها از پشم است.
بدیهی است کیفیت مورد نظر برای بافت قالی،تعیین کننده نوع و کیفیت مواد اولیه مصرفی است و هر اندازه کیفیت مطلوبتر و ممتاز تری مدنظر باشد،ضرورتا باید در نوع جنس ومیزان کیفیت مواد اولیه مصرفی،دقت و حساسیت لازم به کار گرفته شود.
با توجه به آنچه که گفته شد ممکن است:
قالی تمام ابریشمی یا گل و چله ابریشمی،کرکی و تمام پشمی باشد اما در قالی های معمولی تا متوسط به طور کلی از نخ پنبه ای با متریک های مختلفی برای تار،پود ضخیم و پود نازک و از نخ پشمی رنگ شده برای پرز استفاده میشود که متریک آن5/2موازی یا6/2موازی است.👇

ابزار کار

_دار
بافت قالی روی دستگاه یا چهار چوبی که تار(چله ها)را بر آن استوار ساخته اند،صورت میگیرد که به آن«دار»میگویند وبه طور کلی به دو دسته تقسیم میشود:
الف_دار افقی
ب_دار های عمودی
الف_دار افقی(دار زمینی) که به آن«دار خوابیده»نیز میگویند از همه دارها ساده تر است و بیشتر در میان ایلات و عشایر ودر برخی از روستاها مورد استفاده قرار میگیرد.این نوع دار که قدیمی ترین دار مورد استفاده برای بافت قالی بوده است در ساده ترین حالت آن عبارت است از دوتیر راست که به وسیله چهار میخ بزرگ چوبی یا فلزی در فاصله ثابتی از هم روی زمین استوار گشته و چله ها به طور منظم برآن عبور کرده است. این دار بسیار سبک و ارزان است،فاقد تیرهای جانبی بوده و علیرغم تغییرات محدودی که طی قرون و اعصار متمادی یافته است و دارای نوع کمان دار یا بدون کمان شده است،به طور کلی فاقد راست رو بوده و چله کشی بر روی دار انجام میشود.
ب_دارهای عمودی،دارهای عمودی به طور کلی شامل سه نوع است:
ب1_دار عمودی ثابت یا دار روستایی
ب2_دار عمودی تبریزی
ب3_دار عمودی گردان
البته این تقسیم بندی،تقسیم بندی کلی دارها است. گفتنی است که دار عمودی ثابت یا دار روستایی،ساده ترین دار عمودی است. امروزه،دارهای عمودی متنوعی که شامل دار عمودی متحرک فاقد راست رو،دار عمودی متحرک دارای راست رو،دار عمودی ثابت بار است رو است نیز ارائه و مورد استفاده قرار گرفته است. ضمن آن که دار عمودی معروف به دار تبریزی که دارای چله کشی دو رویه،به واسطه دو طرفه بودن دار است،کاربرد نسبتا زیادی دارد. دارهای ابداعی و خاص نظیر آنچه که برای بافت قالی های حجمی مورد استفاده قرار میگیرد و دار مرکب که برای بافت قالی های سه بعدی کاربرد دارد نیز ارائه شده که طبعا کاربرد محدود و خاصی دارد. 👇

سایر ابزار کار👇دیگر ابزار کار مورد استفاده در قالی بافی عبارت است از:
الف_شانه.
ب_چاقو قالی بافی.
پ_قلاب قالی بافی.
ت_قیچی قالی بافی.
ث_سیخ پود کشی.
چ_قشو(قاشین)

الف_شانه(دفه،دفتین،دستوک،کرکیت)که اسامی محلی و انواع گوناگونی هم دارد وسیله ای است که برای کوبیدن بافت قالی به کار میرود.به این نحو که،پس از بافتن یک رج،و برای کوبیدن گره ها و نیز خواباندن پود های نازک و ضخیم مورد استفاده قرار میگیرد. این وسیله دنده هایی شبیه شانه و دسته ای چوبین یا فلزی دارد و همانطور که گفته شد انواع گوناگون و ضمنا اندازه های متفاوتی دارد و قالی بافان هر منطقه از مناطق قالی بافی بر اساس سنت تولید و شیوه های بافت،نوع خاصی از آن را مورد استفاده قرار میدهند.
ب_چاقو(کارد)قالی بافی،وسیله ای است دارای لبه تیز برای بریدن امتداد نخ های پرز در هنگام گره زدن. با توجه به آنکه به طور معمول دو شیوه بافت متقارن و نامتقارن در قالی بافی وجود دارد تغییرات جزیی در شکل چاقو وجود دارد که موجب تسهیل کار بافت میشود. در مناطقی که از گره نامتقارن(معروف به گره فارسی)برای بافت قالی استفاده میکنند از«کارد»یا«کاردک»که در واقع همان چاقوی معمولی است استفاده میکنند که دارای تیغه فلزی و دسته چوبی است. 👇

پ_قلاب قالی بافی؛قلاب،نوعی از چاقوهای قالی بافی است و در واقع چاقوی ویژه بافت متقارن(به ترکی باف معروف است)را قلاب می نامند. این وسیله بیشتر در منطقه آذربایجان و مناطقی که ترکی باف شیوه متداول قالی بافی است مورد استفاده قرار است. ابزار مذکور دارای قلابی در سرو دسته ای یکسره و متصل در انتها است و جنس آن از فلز و به خصوص آهن انتخاب میشود.
ن_قیچی قالی بافی،کاربرد این ابزار برای بریدن و کوتاه کردن سرپرز های هر گره پس از خاتمه بافت یک یا چند رج است تا نایکنواختی و بی نظمی ناشی از بریدن سر خامه ها پس از گره زدن در رج های قالی را سامان بخشد و قالی هم سطح به نظر آید. البته قیچی های مورد استفاده در قالی بافی متعدد است از جمله آنکه در بررسی انواع قیچی ها به قیچی فارسی(معروف به قیچی اصفهانی و متداول در نواحی مرکزی ایران)،قیچی ترکی قیچی خیاطی،قیچی برقی و دو نوع قیچی ویژه رفوگری بر می‌خوریم. ث_سیخ پود کشی،وسیله ای است از ورق نازک آهن با قابلیت انعطاف و حالت فنری که برای پود کشی و تسهیل در عبور پود از لابه لای چله ها مورد استفاده قرار میگیرد و دارای نوکی قلاب شکل است که نخ پود به دور آن چرخیده و از میان چله ها کشیده و عبور داده شود.👇

ج_قشو(قاشین)،این ابزار فلزی شبیه شانه ای کوتاه و پهن است و مورد استفاده آن برای قالی بافان این است که پس از بافتن هر رج خامه های بافته شده از طرف بیخ گره خامه ها به طرف خودروی خامه های بافته شده با این وسیله شانه زده شده کشیده میشود تا علاوه بر پاک کردن پشم های زائد،گره ها هم کاملا جا افتد. صرفنظر از ابزاری که شرح آن داده شد. ابزار و وسایل دیگری هم در تمهید مقدمات و آماده سازی مواد اولیه مورد نیاز قالی بافی و نیز برای تکمیل قالی مورد استفاده قرار میگیرند که عبارتند از:
قیچی پشم چینی،دوک و چرخ نخی ریسی در مقدمات کار و کارد و دستگاه پرداخت قالی و ابزار و وسایل رفو و دوخت لبه های قالی در صورت لزوم در پایان کار.
ضمن آنکه در مناطقی از کشور که فرش بافی در آنها رواج دارد از ابزاری همچون«سک=سوک»برای کوبیدن پود ها و منظم کردن چله ها که به طور عمده در غرب کشور مرسوم است ونیز«برپاکی» برای پیش کشی و خواباندن بهتر گره ها بر روی یکدیگر که عمدتا در استانهای خراسان و کرمان متداول است نیز استفاده میکنند. افزون بر مواد اولیه و ابزار و وسایل کار،از نقشه نیز به عنوان دستورالعمل و دستور اجرایی بافت قالی استفاده میشود که شامل طرحی زیبا از طرح های سنتی ایران با رنگ آمیز و نقطه چین است که در جریان بافت،هر بافنده با توجه و دقت در نقشه ها،متن و حاشیه قالی را می بافد. 👇

جایگاه رنگ و رنگرزی در قالی ایران👇

مقدمه و تاریخچه ای بر رنگ:
دنیایی که نظاره گر ان هستیم از دو عنصر مهم تجسمی یعنی«فرم»و«رنگ»که ضمنا هر کدام لازم وملزوم یکدیگرند تشکیل شده است.
هر موجودی که در این دنیا به چشم می آید،نخست ار لحاظ شکل و اندازه و سپس به واسطه پوشش رنگی آن مورد توجه قرار میگیرد و رنگ علامت مشخصه هر شیء طبیعی است. گروهی از دانشمندان براین عقیده هستند که رنگ حتی قبل از شکل شیء به نظر مشاهده کننده میرسد.
رنگ از گذشته های بسیار دور مورد توجه بوده است چرا که انسان ها را از لحاظ زیبایی و به واسطه روان شناسی تحت تأثیر قرار میداده و در روحیه انسان اثرات غیر قابل انکاری داشته و دارد.
رویت رنگها در رابطه با«طبیعت اشیاء»،«چگونگی تابش نور»و «وضعیت عضو بینایی»است. در قرن17میلادی،«نیوتن»موفق شد با تجزیه نور سفید،رنگهای طیف را به دست اورد. او کشف کرد که نور سفید شامل انواع اشعه است که هرگاه به طور جداگانه با شبکه چشم انسان اصابت کند احساس یک رنگ مجزا را به وجود خواهد آورد و اختلاط این اشعه ها(امواج نور)بر روی شبکه چشم،رنگ سفید را محسوس می سازد.
از زمان نیوتن،تا کنون نظریه های علمی بیشماری در رابطه با رنگها ارائه شده است و اندیشمندانی همچون«استوالد»،«شورول»،«مکسول» و«گوته»تحقیقات جالبی را به انجام رسانده و نتایج و دستاوردهای ارزنده ای را اعلام داشته اند.
در حال حاضر تحقیقات و پژوهش های گسترده و متعددی درباره رنگ توسط دانشمندان در حال انجام است که بی شک نتایج جدیدی راهم به همراه خواهد داشت. 👇

درباره فیزیک رنگ👇

تجزیه نور سفید خورشید به صورت طیفی از رنگ ها،در سال1676میلادی،توسط«ایزاک نیوتن»انجام شد. رنگ هایی که از تجزیه نور سفید به دست می آید عبارتند از:قرمز،نارنجی،زرد،سبز،آبی،نیلی وبنفش
اگر همین نور ها را از طریق عدسی دو باره عبور دهیم رنگ سفید ظاهر میشود،تجزیه نور و ایجاد رنگهای طیف در اثر انکسار نور سفید به وجود می آید.👇

بدین ترتیب رنگ قرمز بیشترین طول موج و رنگ بنفش کمترین طول موج را دارد. ابتدایی ترین و ضمنا یکی از مهمترین تمرینات رنگ شناسی تجربه در روی دایره رنگ است.
رنگهای اولیه یعنی:زرد،قرمز و آبی به صورت مثلث در وسط دایره رنگ قرار میگیرند که به آن ها رنگهای اصلی یا رنگ های بنیادی هم میگویند.
رنگهای ثانویه یعنی:نارنجی،بنفش و سبز به صورت مثلث متساوی الاضلاع در بیرون قرار میگیرند که به آنها رنگهای فرعی یا تکمیلی یا مکمل هم میگویند.
رنگهای ثالث یعنی:نارنجی زرد،قرمز نارنجی،قرمز بنفش،بنفش آبی،سبز آبی،سبز زرد در محیط دایره به تصویر در می آیند. در حالی که سه رنگ اولیه و سه رنگ ثانویه راهم در مجموعه دوازده رنگ_رنگ دایره رنگی مشاهده میکنیم. 👇

تماس